وەرزش هەر وەك زۆربەی كار و چالاكییە مرۆییەكانی تری كار، هونەر و ئەدەب... بەیەكێك لەدیاردە هەرە كۆمەڵایەتی و مرۆییە پڕ بەها و سود و شادبەخشەكان دادەنرێت.

لەنێوان وەرزشەكانیشدا یاری دووگۆڵی - سۆكە - بەتایبەتی جامی جیهانی مۆندیال - لەئاستی جیهان لەماوەی نزیك بەنەوەد ساڵی رابردوودا كۆمەڵایەتیترین جۆری وەرزش بوە و پڕ بینەرترینیانە.

ئەم یارییانە سەرەتا لەساڵی ١٩٢٨ لەلایەن گوڵ ڕیمیە كە پارێزەرێكی فەرەنسی خولیا وەرزش بوو دامەزراو لەساڵی ١٩٣٠دا یەكەم خولی جیهان دەستیپێكرد لەنێوان چەند تیمێكی ووڵاتەكان، لەو كاتەوە تا ئێستا هەر چوار ساڵ جارێك دەكرێت و ئەمەی روسیاش بیست و دوهەمین خولە كە ٣٢ تیمی وڵاتەكان بەشدارن كە لە١٤ جونەوە تا ١٥ جولای دەخایەنێت.

بەپێی ئامارەكان جگە لەوەی چەند ملیون كەس راستەوخۆ لەروسیا بەشداری دەكەن، هاوكات چەند ملیار كەسی تر لەڕێگای دەزگاكانی راگەیاندنەوە بینەرین، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا چەند ملیار كەس كە ئارەزویی بینینی دەكەن ناتوانن بینەریبن بەهۆكاری جۆراوجۆرەوە كە راستەوخۆ پەیوەستن بەم سیستەمە سیاسییەوە كە ئەم یارییە لەسایەیەدا دەكرێت .

ئەوەی جێگای سەرنجە ئەو رایە باوەیە كە دەڵێت؛ وەرزش پەیوەست نییە بەسیاست و ئابورییەوە تەنها كار و چالاكییەكی مرۆیی و ئەخلاقییە و نابێت تێكەڵكرێت بەسیاسەت و ئابوری ...، بەڵام پرسیارەكە لێرەدا ئەوەیە ئاخۆ لەدونیای واقعدا ئەم رایە راستەو وایە؟

لەڕاستیدا نەك هەر وا نییە، بەڵكو ئەم كار و چالاكییە مرۆییەش وەك هەموو كار و چالاكییە مرۆییەكانی تر لەسایەی ئەم سیستەمەدا بووەتە گۆڕەپان و بازاڕی كیشمەكێشی و ململانێ و هەڵوێستگیری سیاسی و ئابوری لەپێناوی سود و قازانجی سەرمایەی نێوان یاریزانەكان و تیمەكان و كۆمپانیاكان و دەوڵەتەكان.

هەر كەسێك بەوردی لەگۆشە نیگایەكی سیاسی و چینایەتییەوە سەرنجێكی رەخنەگرانە بدات، دەبینێت چوًن لەبۆتەی ئەم كێبڕكییانەدا دەمارگیری سیاسی، نەتەوەی، نیشتیمانی، رەگەزپەرستی، ئاینی و تەنانەت تایەفی و كۆنەپەرستانەش دژی مرۆڤایەتی بەرزدەبێتەوە تا رادەی بەیەكدادان و شەڕ و لێكدان دەچێت.

خودی یاریزانەكان كە تا ئێستا هەر پیاوانن ئەوە نیشانەی جیاكاریرەگەزییە، ئەمە جگە لەوەی لەزۆر وڵاتەوە ژنان مافی ئەوەیان نییە بەشداری ئەم یاریانە بكەن بەدەگمەن نەبێت، كەچی دەبینین سەدان هەزار ژن كە لەدەست رژێمە كۆنەپەرستە ئیسلامییەكان رایانكردوە وەك ئێران و سعودیە و زۆر تر ئەگەر لەدەرەوە دەرفەتێكیان هەبێت بۆ بەشداریكردن، بەڵام بەهۆی دەمارگیری نەتەوەیی و نیشتیمانی و دینییەوە كە سەرچاوەی چەوسانەوەن، دەبنە لایەنگری ئەو تیمانە كە نوێنەری ئەو رژێمانەن، لێرەدا لەڕوانگەی بەهاو نەریتە مرۆییەكانی ئەم چالاكییە و خودی یاریزانەكانەوە سەرنج نادرێت و مەمەڵە ناكرێت كە بنەمایە بۆ پەیوەندی مرۆیی و بەختەوەری مرۆڤەكان، بەڵكو لایەنگرییەكان لەسەر بنەمای دەمارگیری تەنەوەیی و نیشتیمانی و دینی و رەگەزپەرستییەوە.

هاوكاتیش بەدەگمەن رێدەكەوێت یاریزانێك، تیمی ووڵاتێك هەڵوێستگیری سیاسی لەڕوانگەیەكی مرۆییانەوە دەكات، بۆ نمونە رەتكردنەوەی بەشداری تیمی ئەرجەنتین لەگەڵ ئیسرائیل بەبۆنەی كوشت و بڕی خەڵكی فەلەستینەوە لەلایەن سوپای ئیسرائیلەوە.

دەكرێت لەم بارەیەوە زۆر دیاردەی تری سیاسی بەدی بكریت كە وەك بەڵگە نیشانی دەدەن كە وەرزشیش چەند لەژێر كاریگەری سیاسەتی چینی باڵادەستدایە بەتایبەتی كە زۆر جار وڵاتە زلهێزەكان دەیكەن بەئامرازێكی فشاری بۆ سەر نەیارەكانیان.

لەباری ئابورییشەوە، هیچ گومان لەوەدانییە كە وەرزشیش وەك هەموو كار و چالاكییەكانی تری مرۆڤ بۆتە كاڵایەك بۆ خزمەتی سەرمایە و كەڵەكردنی سەرمایە و سود و قازانجی كۆمەڵێك كەس لەیاریزان، تیم، خاوەن كۆمپانیاكان و دەوڵەتەكان، بەپێی ئامارەكان ئەو پارە و سەرمایەی لەبواری وەرزشدا دەگوزەرێت و وەبەرهەمدێت لەكەم بواری تری كار و سەرمایە و رشتەی تری بەرهەمهێنان وەگەڕخراوە.

هەر بۆیە بەو ئەندازەیەش دیاردەی دزی و گەندەڵی و فروفێڵ و كڕێن و فرۆشتن، تەنانەت بەدەر لەڕێسا و یاسا فەرمی و كارپێكراوەكانی خۆیان بەدی دەكرێت، بۆ نمونە، ئاشكرابونی گەندەڵی لەلایەن سەرۆكایەتی فیفا كە خولی ساڵی ٢٠٢٢ یاندا بەقەتەر بەپارە، ئەمە و دەیان نمونەی تری گەندەڵی تر ئاشكرابووە.

ئەمانە جگە لەوەی كە سەدان ملیون كەس كە ئارەزوو خولیای بەشداریو بینینی ئەم یاری یانە دەكەن، بەڵام بەهۆی هەژاری و دەستكورتی و بێ ئیمكانی دارایی، یاخود بەهۆی هەلومەرجی سیاسی و شەڕ و ئاوارەییەوە، ناتوانن تەنانەت بەهۆی ئەوەی ئەم یارییانە لەلایەن دەزگا زەبەلاحە راگەیاندنەكانی وەك جەزیرە، سی ئێن ئێن و بی بی تی ڤییەوە پەخشی پاوان دەكرێت، وەرگرتنی ئەمانەش پارەی گەرەكە بۆیە بینینیان بۆ خەڵكی هەژار لەتوانادا نییە.

بۆیە لەهەر گۆشە سەرنجێكەوە بڕوانین لەوەرزشیش وەك هەر كار و چالاكییەكی تری مرۆیی دەبینین بەتوندی لەژێر كاریگەری سیاسەت و ئابوری دایە.

وەرزش و هونەر و ئەدەبیش لەسایەی ئەم سیستەمە سیاسییەی سەرمایەداریدا بۆتە كاڵایەك بۆ ئاڵوگۆڕ و كڕین و فرۆشتن و كەڵەكەكردنی سەرمایە و سود و قازانجی كەسانێك و كۆمپانیا و دەوڵەتە بۆرژوازییەكان.

جا بۆ ئەوەی هەموو مرۆڤەكان و مرۆڤایەتی بەهرەمەند و بەختەوەر و شادبن لەهەموو كار و چالاكییە مرۆییەكانی خۆیان پێویستە یەك سیستەم و هەلومەرجی ئابوری و كۆمەڵایەتی ئازاد و یەكسان كە بۆ هەر كەس بەپێی توانا بۆ هەر كەس بەپێی پێیویستی دابین بكرێت، مەرجی ئەمەش لەنەهێشتنی موڵكداری گەورەی تایبەتی و دابینكردنی موڵكایەتی گشتیدایە.

گەییشتن بەمەش پێویستی بەئاگایی سیاسی و رێكخرابونی چینایەتی هەمەلایەنەی فكری، سیاسی، كۆمەڵایەتی و زەمینە سازكردنی ڕاپەڕین و شۆرشەدایە.

 

موزەفەر عەبدوڵڵا